21 Temmuz 2012 Cumartesi

Acaba Bedenlerimiz Ruhun ve Şartların Oyuncağımı ?

Bir kitap , bir film ; Tran Anh hung ve Haruki Murakami

Sanatçının yapmış olduğu bir eserle onu anlamak adlandırmak ne kadar doğru? Ya da filmlerle hayatı anlamaya adlandırmaya çalışmak ? Bu konu tartışmaya açıktır. Benim tercihim  filmlerle hayatı , insanları incelemek hatta tarihi bu şekilde değerlendirmek. (Bana göre yapılan her sanatsal eser bir belge niteliğini taşımaktadır gelecek kuşaklar için ; Bu bir anlamda  yaşanılan zamanın bir anahtarı görevini görür ) , filmlerin bir çoğu tabi ki kurmaca ama bu kurmacanın oluşmasına zemin hazırlayan ,esin kaynağı olmuş olaylar var, bunları inkar edemeyiz sadece değerlendirmeye almalıyız.
Sanat siyasetin ; Tamiridir ; Bu sözü göz önüne alırsak, bir anlamda doğru tamircisi ama asla bir argümanı, metası değildir. Sanat’ın  özüne aykırıdır bu.Ama yaşadığımız dünya da siyasetten ne kadar uzakda dursak biliriz ki hayatın bir birleşeni, ayrılmaz bir parçasıdır siyaset.

Sanatçı bu ayrılmaz birleşeni parçayı , hayatın içinde ki, vazgeçilmez  bir olgu gibi bize sunmalı , hissettirmelidir;Ölçüsünden ödün vermeden asla propaganda yapmadan.
Sözünü ettiğim bu nitelikleri bir sanat yapıtında günümüz için hayli zor ama bu değerlere , ince dokunuşlara dikkat çekmek,  ödün vermeden sanatını eserini yapan sanatçılara da rastlamak mümkün Bu sanatçılardan biri de Tran Anh Hung ‘dur.

Hazırlamış olduğum bu çalışma da Tran Anh Hung ve Haruki Murakami 'nin eserini, sanatını sanat anlayışını , açıklamaya adlandırmaya çalıştım.
               NORWEGİAN WOOD    -   İMKANSIZIN ŞARKISI                                                                   
                           Acaba Bedenlerimiz Ruhun ve Şartların Oyuncağımı ?

Bir roman uyarlaması olan filmi incelerken yazılı medya’da çıkan haberlerin ve yorumların düşüncemle uyuşmadığını gördüm.Bu sebeple, ilk olarak karakterler üzerinde açıklama yapmayı uygun gördüm.

Ken'ichi Matsuyama :Toru Watanabe : Her şeyi derinlemesine hisseden ve düşünün duyarlı bir genç sadık bir arkadaş. Boş zamanlarında bir plakçı’da çalışıyor.Ailesiyle görüşmüyor. onları arayıp sormak pek aklına gelmiyor ? Saf aşkın peşinden koşan bir genç.  

Rinko Kikuchi  :  Naoko :  Melankolik biri seksüel bozuklukları var.Küçük yaşta ablasının intiharı ile sarsılmış 17 yaşında’da sevgilisi kuziki’nin intiharı onu derinden yaralamış, hayata tutunmaya çalışıyor.Ablasından başka amcasının da intihar ettiğini duyunca kendisini sanatoryum kapatıyor. Ailesiyle  görüşmüyor onları arayıp sormak aklına gelmiyor. O ’ da   intihar  ediyor.


Kiko Mizuhara   :  Midori : Gerçekçi gibi görünen bir hayalperest ,belki de haddinden fazla sevgiyi arayan sevmeye çabalayan  biri  onunda seksüel bozuklukları  var  Annesi ölmüş .Babasını yeni kaybetmiş  bir tek  ablası var .


Reika Kirishima  :  Reiko Ishida : Naoka’nın Sanatoryum ‘daki arkadaşı 33 yaşlarında Müzik öğretmeni olan bir kadın ; Hayatı boyunca mükemmelliği ile ( Müzik alanında başarısı ile ) içten içe gururlanmış elindeki bir sakatlanmadan dolayı  profesyonel müzik yaşamı son bulmuş .Bu durumu kabul etmeye çalışırken hayatına evlenerek bir yön veriyor.Ama  bir öğrencisiyle yaşadığı eşcinsel ilişki sonrası bunalıma düşüyor. Onunda seksüel anlamda bir takım girdapları var.( dikkat edin bozukluk değil girdap )Ailesini terk etmiş kendisini bu dünyadan soyutlamış.( Kocasını ve kızını da görmüyor)

Kengo Kôra      :  Kizuki : Vatanabe’nin  Naoka’nın üç yaşından beri  yakın arkadaşı aynı zamanda  Naoka’nın  ilk sevgilisi. 17 yaşında intihar ediyor .Onunla ilgili herşey soru işareti ölümü gibi.


Tetsuji Tamayama  :  Nagasawa : Vatanabe’nin üni.arkadaşı kendinden başka hiç kimseyi düşünmeyen ,istediği  kızla-kızlarla  beraber olan. Kız arkadaşı Hatsumi’ye karşı kayıtsız bir erkek.Ailesiyle görüşmüyor sadece babasın’dan para almak için arada sıra da konuşuyor.


Eriko Hatsune   : Hatsumi : İyi bir ailenin kızı duygusal  bir yapıya sahip belki’ de cinsel yönden tek normal olan O . Ama O ’da Nagasava’yı sevmesinden ötürü hayatının yanlışını yapıyor.Nagasava’nın ondan ayrılmasından kısa bir süre sonra evleniyor. ailesiyle yavaş yavaş bağlarını koparıyor.  unutamadığı için Nagasawa’yı  intihar ediyor. 

FİLMİN KONUSU

Kahramanımız Vatanabe  37 yaşındadır. Bir  uçak yolculuk sırasında Beatles'ın 'Norwegian Wood' adlı parçasını duyar. Bu parça onu gençlik yıllarına götürecektir.Naoko ve Kizuki’li yıllarına. Kahramanlarımızın pek yüz vermediği 1968 coşkusu ,arka fondadır .(Kitap ve film  için de geçerlidir bu . ) Onların  umursamazlıkla , duyarlılığı aynı noktada erittikleri ; Güçlü duyguları, onların hayatlarına ve isteklerine yön verecektir. Gençlerin  yaşam, ölüm, sanat, özgürlük ve sorumluluk ile ilgili gelişen fikirlerine şahit oluyoruz kısaca  hayatlarındaki  bocalamalarına şahit oluyoruz.

Üç yakın arkadaş olan gençlerden geriye bir tek hayatta Vatanebe kalmıştır.Hayatının başında ilk gençlik yıllarında ölümle tanışan Vatanebe için artık ölüm hayatın ta kendisi olur. Her iki arkadaşının intiharını  ve gelişen olayları yeniden sorgular ;Yakın arkadaşı Kizuki’nin intiharının ardından  Tokyo'da geçirdiği üniversite yıllarına ve kizukinin kız arkadaşı ,ve kendisinin de  yakın arkadaşı  Naoko’yle yakınlaşmaları ve  zorunlu ayrılıkları filmde şiirsel bir şekilde anlatılır.  Vatanabenin  yeni  tanıştığı Midori adlı kızla yeniden hayata tutunmaya çalışmasına şahit oluruz. Yönetmenin kitaba sadık kaldığını görüyoruz.
Cinsellik ana tema gibi gelse de aslında filmde ve kitapta anlatılmak istenen daha farklı bir imgedir.Cinsellik  öğesi aşk anlamında değil . Hayata karşı eksiklik duygusunu tamamlama ,arama adına kullanılmış.Cinsellik bir metafor hatta – bir fetiş kavram.   Şefkat – teselli – rahatlamanın arayışında,  anlamında kullanılıyor. Ama aşk olarak değil. Acıya karşı; Duygu da, düşünce de ki beraberliğe ilaveten bedensel beraberliği yaşarlarsa o acıyı yenebilir miyiz.? Arayışı var.

İntihar kolay kolay adlandırılamaz hele ki hayatın başında kişiler için ( gençler için ) Kişileri  hem bunalıma sokar hem de hayatından eder ,ciddi bir yarım kalmışlık duygusu verir  karakterlerimizin de  başına gelen bu.Kimisi ölüm acısıyla başa çıkmaya çabalıyor kimisi de yitirdikleri kaybettikleri değerlerin arayışında, birbirine destek olmaya çabalıyor. Yönetmen mükemmel bir şekilde görselliğe sahipken cinsel birleşmelerde erotik bir anlatım kullanmak yerine sadece karakterlerin yüzüne odaklanmış. ( Yüzleri yakın planda çekmiştir.)Bunun altında yatan ise yüzlerinde ki ifade ve hissettikleridir. Çünkü orada ki,  bir aşkla yapılan eylem değildir. Teselli  ve huzur arayışıdır. Vatanabe’ nin Naokaya karşı sorumluluk duyması ona bağlanmasının altında da bu duygu hakimdir.Aşk değildir.
FİLMLE KİTAP ARASINDAKİ FARKLILIKLAR :Yönetmen kitaba sadık kamış. Kitapta yan karakterler hakkında detaylı bilgileri alırken filmde ayrıntılara girmemiş  özellikle filmde es geçilen ama kitapta detaylı anlatılan Reiko Ishida karakteri gibi .Yönetmen  görselliğe öncelik almıştır.

FİLMLE KİTAP ARASINDAKİ BENZERLİKLER :Yönetmen , romanın temasına ve yazarın anlatım dilene sadık kalmış.

ELEŞTİRİLER : Film ve kitap hakkında yapılan eleştiriler daha çok melankolik bir aşk hikayesi üzerine yoğunlaşır.Ama burada anlatılan ne aşktır ne de cinselliktir. Cinsellik ana tema gibi gelse de aslında filmde ve kitapta anlatılmak istenen daha farklı bir  kavramdır oda teselli arayışıdır.

DİYALOGLAR : Film de az diyaloglara girilmiş, görsellikle anlatım tercih edilmiş.Kitapta Diyalogların açık seçik olması bilinçli olarak yapılmış ; Yaşam karşısında ki ruhun çırpınışını  anlatma adına .Bu sebeple insanı rahatsız etmiyor özellikle  doğallık ve gerçekçilik katıyor .
KİTABIN TEMASI: Hayatta ki  her şeyin geçiciliği,belleğin ve imkansızlığın anlatımı üzerine kurulmuş. İnsanın etrafı ile değil kendisi ile yaptığı bir savaş anlatılmaktadır. ( bir anlamda elinde kalanlarla yetinme .) Ruh ve beden arasında bütünleşememe anlatılıyor.( ruhtaki acıları gidermek adına her şey yaşanıyor) hayatta gerçek huzur ve mutluluk imkansız herkes için.
Örnek vermek gerekirse; Dünya bir sahne ise kimisi kendi isteği ile çekiliyor bu oyundan kalan da kendi adına ve kendine yakın hissettikleri adına bir yaşama savaşı veriyor.Ve hiç de mutlu olamıyor hep yetersiz hep eksik kalıyor. Hayata anlam katan o ince titreşimler ; beslenmek gibi ,seks gibi kendi doğal yapısında yaşanmıyor. Anlamını yitiriyor hep bir geçiştirme ve çareymiş gibi yaşanıldığı anlatılıyor.

KİTABIN YAZILDIĞI DÖNEM : Hikaye 1968 yılında  geçiyor  ama ne romanda ne de filmde bunun üzerinde durulmamış ; Bir arka fon gibi okuyucuya ve izleyiciye gösterilmiş.

NORWEGİAN WOOD , KİTABIN BASIM ( YAYIN YILI ):1987
TÜRKİYE’DE Kİ YAYIN EVİ : Doğan Yayınları ( Dünya Edebiyatı / Roman)

BASIM TARİHİ : 2004 ( Türkiye )1.Basım Yılı
                               2012. ( Türkiye ) 6.Basım Yılı

YAZAR  HAKKINDA BİLGİ

HARUKİ  MURAKAMİ  : 12 Ocak 1949 yılında Japonya'nın Kyoto kentinde dünyaya gelmiştir. Babası Budist bir din adamıdır. Haruki gençliğinin büyük bir bölümünü Kobe'de geçirmiş. Üniversite öğrenimini Tokyo’daki Vaseda Üniversitesi'nde tamamlayıp 1975’te mezun olmuştur. 1986 - 1995 yılları arasında ülkesinden uzakta Avrupa ve Amerika Birleşik Devletleri’nde yaşadı.
Yazarın ilk kitabı olan “Kaze no uta o kike” Gunzou Edebiyat Ödülü'nü almış.(1979).İkinci kitabı “Hitsuci o meguru Booken” (1982) isimli romanını yazdı.Bu eseriyle de ( Yeni Yazarlar Noma Edebiyat Ödülünü aldı ).Üçüncü kitabı“Sekai no ovari to haado boirudo” (1985) yazdı. Ve bu kitap da Tanizaki Ödülü’nü kazandı. Fakat Murakamiyi dünyaya tanıtan ve kendinden söz ettiren kitabı tam 16 dile çevrilmiş olan “İmkânsızın Şarkısı (Norvei no Mori)” (1987) olmuştur. 1995’te yayımlanan “Zemberekkuşu'nun Güncesi” kitabı ile de ertesi yıl Yomiuri Edebiyat Ödülünü kazanır.

Yazar Haruki Murakami ; günümüzde Amerikan kültürünün etkisi altında kaldığı ve aşırı Batıcı olduğu eleştirilerine maruz kalmaktadır. ( Bu düşünce  tamamiyle saçmadır Murakami tipik bir Japon;  bütün kitaplarını okumuş biri olarak olaylara yaklaşımını  ve karakterlerini düşününce bende bu kanıya vardım .O japon hemde katıksız.) Japonya’nın XX. yüzyıldaki en büyük yazarlarından biri olarak kabul edilir.( Ayrıca bir dedikodu haberi Norwegian Wood  romanı yazarın bir anlamda da otobiyografisi olarak değerlendiriliyor - üni . yıllarında Murakamide bir plakçıda çalışmış )
NOT : Romanın ve Filmin adı Beatles grubunun,   Nowegian Wood şarkısının adı.filmde  ve kitaapta hikaye bu şarkıyla başlıyor.Dönemin ruhunu ve gençliğine de gönderme olarak ele alabiliriz.

Yazarın ifade tarzı son derece zengin olmakla beraber ilgi çekici.Eserlerinde yaptığı tanımlamalar benzetmeler ve açıklamalar kimi zaman düşündürmenin yanında kimi zaman güldürüyor,Şüphesiz hayal gücü zengin ,olmanın ötesinde farklı çalışıyor.Sıradan bir hayat sürmenin dışında kedilere düşkünlüğü ve bir yerde 2 yıl’dan çok kalmama takıntısı dışında son derece monoton bir yaşamı tercih etmiş Murakami ; ( aklıma nedense hiç alakası olmadığı halde Walter Benjamin geliyor , onunda kitaplarını okuyunca kafamda yarattığım adam ve fotoğrafını görünce hadi beee bu memur tipli de ne dediğim gibi biri )kısaca kullandığı cümlelerle ,yaptığı benzetmelerle hayal gücünün ne kadar zengin komik ve incitici olduğunu biz okuyucularına gösteren ve yeni kitaplarını dört gözle bekleten bir Japon yazar.

TRAN ANH HUNG

23 .12.1962 ’de  Vietnam  doğumludur. 12 yaşında ,Saygonun  düşmesiyle  ( Vietnam savaşı sonunda ) ailesiyle beraber Fransa ya göç eder.Fransız vatandaşlığına geçer. Sinema eğitimini de bu ülkede almıştır.  Ecole Louis Lumiere sinematografi. Ayrıca Fransa da Sorbanne üni. Felsefe eğitimi almıştır. Fransız ordusuna üniforma diken bir terzinin oğludur.Eşi  Yen Khe Luguern  filmlerinde baş rol  oyuncusudur (Norwegian wood – İmkansızın şarkısı filmi hariç)  Bütün filmlerinde Eşi Yen Khe Prodüksiyon tasarımcısı  ve Kostüm tasarımından sorumludur. Eşi Yen Khe Luguern   1968 yılında Vietnam’ da  doğdumuştur .Yen khe luguern Fransa'da iç tasarım ve mimarlık eğitimi almıştır. Çiftin  2 çocuğu vardır.

TRAN  ANH HUNG ’UN  SİNEMA DİLİ
Genellikle  filmlerinde diyaloglar az’dır.Görsellikle anlatımı  tercih etmiştir.
görsellik anlatım dili olduğu için ,seyirci kahramanın içsel dünyasını  keşfetmek durumunda kalır.bu sebeple seyirci içsel bir yolculuğa çıkar.Bu da seyredene hayatı  kavramları sorgulama imkanı verir. seyirci seyreden durumundan çıkar onun anlatmak istediği dünyayla bağlantı kurar.Filmlerinde  doğanın sesleri ve görsel imgeler  baskındır.Filmleri görsel anlamda son derece estetik . Renkleri çok canlı kullanmayı tercih etmiştir.Kamera kullanımı akıcı ve sürükleyici, bunun yanın genellikle filmlerinde yakın  planları, kullanır.Filmlerinde konuyu anlatım biçimde sadelik ve duygusal bir incelik vardır.Filmlerinde politikayı halkın yaşadığı pencereden gösterir. Siyasetin yaşantıya geçmiş halini görürüz.Asla siyasi bir ideoloji yapmaz.Naif bir incelikle anlatır.